Seni Seviyorum Ama Sana Dokunmak İstemiyorum: Arzu Neden Uzaklaşır?

Partneri kolunu omzuna attığında bedeni fark edilmesi zor bir biçimde gerildi. Sarılmayı seviyordu; fakat temasın birazdan cinselliğe dönüşeceğini düşündüğü anda zihni günün yorgunluğunu, yarım kalan işleri ve “Yine istemezsem kırılacak” kaygısını sıralamaya başladı. Sevgi oradaydı. Arzu ise sanki odadan çıkmıştı.

Bir partneri sevmek ile ona her zaman cinsel arzu duymak aynı deneyim değildir. Arzu azaldığında bu durum kolayca sevginin bittiğine veya partnerin artık çekici bulunmadığına dair bir hükme dönüşür. Oysa cinsel istek; beden, stres, sağlık, ilişki içindeki güven, zaman ve rollerden etkilenen canlı bir süreçtir.

Asıl soru “Neden istemiyorsun?” değildir. Daha geniş soru şudur: Beden ve ilişki şu sıralar arzuya ne kadar yer açabiliyor?

Arzu her zaman kendiliğinden başlamaz

Popüler kültür arzuyu çoğunlukla aniden beliren, ardından uyarılma ve cinselliği başlatan bir dürtü gibi gösterir. Bu bazı zamanlarda ve bazı kişilerde doğrudur. Fakat Basson’un cinsel yanıt modeli, özellikle uzun ilişkilerde arzunun bazen yakınlık, güvenli temas ve uyarılmanın ardından gelişebileceğini vurgular. Buna yanıt veren arzu denir.

Bu model bütün kadınları veya bütün ilişkileri açıklamaz; cinsel yanıtın tek bir sırayı izlemek zorunda olmadığını gösterir. Kişi başlangıçta güçlü bir dürtü hissetmese de baskısız ve hoş bir yakınlık içinde arzu geliştirebilir. Fakat burada önemli koşul özgürlüktür: Temasa başlamak, onu sürdürme mecburiyeti yaratmamalıdır.

Beden neden frene basar?

Uykusuzluk, yoğun iş temposu, ebeveynlik yükü, bedene dair memnuniyetsizlik, ağrı, depresif belirtiler, kaygı, hormonal değişimler ve bazı ilaçlar isteği etkileyebilir. İlişkisel tarafta ise çözülmemiş kırgınlıklar, eşitsiz emek, eleştirilme ve performans baskısı arzu için alanı daraltabilir.

Sinir sistemi alarmdayken yakınlık keyifli bir davetten çok yeni bir görev gibi hissedilebilir. Özellikle “Hayır”ın kırgınlık, ısrar, ceza veya mesafeyle karşılandığı ilişkilerde kişi bedensel teması daha başlangıçta durdurmak isteyebilir. Çünkü masum bir sarılmanın sınırını koruyamayacağından endişe eder.

Birinin partnerinin ihtiyacını önemsemesi ilişki için değerlidir; fakat kendi sınırını yok sayarak cinselliğe katılması başka bir şeydir. Shoikhedbrod ve arkadaşlarının iki çift çalışması, cinselliğe haz ve kişisel değer gibi daha özerk nedenlerle katılmanın daha yüksek doyum ve arzuyla; baskı ve yükümlülük gibi kontrollü nedenlerin ise daha düşük doyumla ilişkili olduğunu gösterdi. Bu bulgu neden-sonuç hakkında tek başına kesinlik sağlamaz; yine de “ilişki bozulmasın diye kendinden vazgeçmenin” arzu için iyi bir zemin olmadığını düşündürür.

Kama’nın oku neden işe yaramaz?

Hint mitolojisinde aşk ve arzu tanrısı Kama, derin meditasyondaki Şiva’yı uyandırmak için çiçekten okunu fırlatır. Şiva gözünü açtığında Kama’yı yakar; arzu zorla çağrıldığında bedensiz kalır. Daha sonra Kama’nın varlığı başka bir biçimde sürer.

Bu anlatı tek bir psikolojik anlama indirgenemez. Yine de şu gerilimi iyi taşır: Arzu emredildiğinde veya görev hâline getirildiğinde geri çekilebilir. Onu zorla üretmek yerine ortaya çıkabileceği koşulları kurmak gerekir.

Kama’nın “bedensiz” anlamına gelen Ananga adı da arzunun her zaman görünür bir dürtü olarak başlamadığını hatırlatır. Bazen bedensel yakınlık, oyun, merak ve duygusal temas içinde yavaşça belirir.

Partner duyarlılığı arzuyu nasıl etkiler?

Birnbaum ve arkadaşlarının farklı yöntemler kullanan üç çalışması, partnerin duyarlı ve ilgili algılanmasının özellikle ilişkide kendisini özel ve değerli hissetme üzerinden cinsel arzuyla ilişkili olabileceğini gösterdi. Bu, “İyi davranırsanız partneriniz size seks borçlanır” anlamına gelmez. Duyarlılık bir pazarlık değil; kişinin görüldüğü ve baskı altında olmadığı ilişki iklimidir.

Partnerlerden biri daha çok, diğeri daha az arzu duyduğunda ikisinin de deneyimi gerçektir. Daha çok isteyenin reddedilme ve yalnızlık hissi ile daha az isteyenin baskı ve suçluluk hissi aynı anda var olabilir. Çözüm, bir tarafın diğerine borçlanması değil; iki deneyimin de konuşulabildiği güvenli alanı kurmaktır.

Cinselliğe varmayan temasın geri dönüşü

Arzuya dönmek için doğrudan cinsel ilişkiyi hedeflemek bazen baskıyı artırır. Sarılmak, el ele yürümek, birlikte uzanmak veya şefkatli dokunmak; yalnızca iki taraf da istediği ve temasın cinselliğe dönüşme zorunluluğu olmadığı sürece güveni yeniden kurabilir.

Konuşmayı reddedilmenin hemen ardından değil, sakin bir zamanda başlatmak daha koruyucudur:

• “Seni suçlamak için değil, birbirimizi anlamak için konuşmak istiyorum.”
• “Yakınlık son zamanlarda bedeninde nasıl hissediliyor?”
• “Temasın güvenli ve rahat kalmasına ne yardımcı olurdu?”

Ağrı, uzun süren belirgin isteksizlik, travma belirtileri, hormonal veya cinsel işlevle ilgili değişimler varsa tıbbi değerlendirme ve cinsel terapi desteği düşünülebilir.

Sevgi cinselliğin borcu değildir. Arzu da sevginin tek ölçüsü değildir. Yakınlık, iki kişinin bedenini ve sınırını aynı özenle duyabildiği yerde yeniden filizlenebilir.