Anlam Bulamadığımız Acı Neden Daha Ağır Gelir?

Aynı zorluk iki farklı günde bambaşka hissedilebilir. Kişi neden çabaladığını bildiğinde yorgunluğa dayanır; fakat yaşadığının hiçbir yere bağlanmadığını düşündüğünde küçük bir yük bile ezici olur.

Acının ağırlığını olay kadar ona verdiğimiz anlam mı belirler?

İnsan zihni açıklama arar

Beklentilerimiz ile yaşanan olay arasındaki büyük fark, dünyayı anlaşılır hissetme biçimimizi sarsabilir. “İyi insanların başına iyi şeyler gelir” ya da “Çalışırsam karşılığını alırım” gibi temel varsayımlar bozulduğunda yalnızca olayın kendisiyle değil, anlam düzenimizin yıkılmasıyla da karşılaşırız.

Crystal Park’ın (2010) anlamlandırma literatürünü derleyen çalışması, insanların stresli olayları daha geniş inanç ve amaçlarıyla uzlaştırmaya çalıştığını gösterir. Fakat her acının hazır bir mesajı olduğu düşüncesi tehlikelidir. “Bundan ders çıkarmalısın” baskısı, acı çeken kişiyi yalnız bırakabilir.

Sisifos ve cevapsız taş

Sisifos kayayı tekrar tekrar tepeye çıkarır; sonuç her seferinde geri alınır. Camus için temel mesele, dünyanın sessizliği karşısında insanın anlam arzusudur. Onun yorumu acıya güzel bir neden bulmaz; insanın cevapsızlık içinde nasıl yaşayacağını sorar.

Bu ayrım önemlidir: Anlam bulmak, yaşananın gerekli ya da iyi olduğunu söylemek değildir. Bazen anlam olayın içinde değil, sonrasında verdiğimiz yanıtta oluşur. Haksızlık haksızlık olarak kalabilir; kişi yine de dayanışmayı, sınır koymayı veya değer verdiği bir yaşamı seçebilir.

“Neden?”den “Şimdi ne?”ye

“Bu neden başıma geldi?” sorusu bazı durumlarda gerçek bir açıklamaya götürür. Bazılarında ise cevapsız kalır. Zihin cevabı olmayan soruyu tekrar ettiğinde, “Şimdi benim için ne önemli?” sorusu yeni bir hareket alanı açabilir.

Bu, hızlıca olumlu düşünmek değildir. Önce kaybın ve öfkenin tanınması gerekir. Ardından çok küçük anlam kaynakları bulunabilir: Birine ulaşmak, günlük düzeni korumak, yaşananı dile getirmek, başkasının benzer acıda yalnız kalmamasına katkı sunmak.

Anlam dayatılmaz, kurulur

Viktor Frankl, insanın koşullar üzerinde her zaman gücü olmasa da onlara vereceği tutumda bir alan bulabileceğini vurgular. Bu fikir umut vericidir; ancak acı içindeki kişiye sorumluluk yüklemek için kullanılmamalıdır. Anlam bir ödev değil, zamanla doğabilecek bir ilişkidir.

Acının bir amacı olmak zorunda değildir. Yine de kişi acının bütün kimliğini ve geleceğini tanımlamasına izin vermeden yaşayabilir. Bazen yükü hafifleten cevap, “Bunun iyi bir nedeni vardı” değil; “Buna rağmen neyi korumak istediğimi biliyorum” olur.

Anlam ararken acele etmemek

Sarsıcı bir olayın hemen ardından büyük bir ders çıkarmak gerekmeyebilir. İlk ihtiyaç güvenlik, dinlenme, yas veya pratik destek olabilir. Anlamın zamana ihtiyaç duyması, kişinin yetersiz olduğu anlamına gelmez. Bazı deneyimler uzun süre yalnızca acı olarak kalabilir.

Çevrenin kullandığı “Her şeyin bir sebebi var” ya da “Seni güçlendirdi” cümleleri iyi niyetli olsa da yaşanan zararı örtebilir. Daha destekleyici yaklaşım, kişinin kendi anlamını kendi hızında kurmasına izin vermektir. “Bunda senin için ne var?” diye sormadan önce “Bunun ne kadar zor olduğunu görüyorum” diyebilmek gerekir.

Anlam tek bir büyük amaç biçiminde gelmeyebilir. Günlük bakım, bir ilişkiyi sürdürmek, adaletsizliğe isim vermek veya küçük bir sorumluluğu yerine getirmek de anlam kaynağıdır. Büyük cevabın bulunmadığı günlerde küçük bağlılıklar yaşamı taşır. Anlam bazen keşfedilen bir açıklama değil, tekrarlanan davranışlarla kurulan bir yön olur.

Cevapsızlıkla kalırken

• Bu olayın iyi olduğunu söylemeden, ona nasıl karşılık vermek istiyorum?
• Bugün korumak istediğim tek değer nedir?
• Büyük bir cevap bulamıyorsam beni taşıyacak küçük bağlılık hangisi?

Anlam arayışı bazen yalnız yürütülemez. Tanıklık eden bir ilişki, kişinin cevabı hazır olmadan da deneyimini taşımasına yardım edebilir. Her soru çözülmek zorunda değildir; bazıları eşlik içinde daha taşınabilir olur.